En temel mali tablolardan biri olan bilanço, ilgili dönem sonlarında kar/zarar tablosu ile ilintili olarak yasal kayıtlar baz alınarak muhasebe standartları çerçevesinde çıkarılır. Bilanço esasına göre muhasebe kayıtlarını tutan bütün işletmeler için finansal raporlama standartları paralelinde bilanço hazırlamak yasal bir yükümlülüktür. Bilanço en genel tanımıyla, bir şirketin, ilgili dönemde, o andaki mali durumunun resmini çeken ve anlık mali portresine yönelik önemli ipuçları veren finansal bir tablodur.
Bilanço'yu sadece yasal bir yükümlülük olarak görmek ve hazırlamak, bir işletmenin bu mali tablonun işaret ettiği finansal portreden faydalanmadığı anlamına gelir. Bir işletmenin önünü görebilmesi ve operasyonlarını sağlam bir mali yapıyla yönetebilmesi için öncelikle geçmişine ve finansal performansına hâkim olması ve bu verilerle geleceği şekillendirmesi gerekmektedir. Bilanço da bu amaca hizmet eden en önemli mali tablolardan biridir. Genel teamülde bilanço, 3 aylık, 6 aylık, 9 aylık ve 1 yıllık periyotlarda hazırlanmaktadır.
Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki finansal durumunu; sağlanan iç ve dış kaynakların nereden sağlandığını ve nerelerde kullanıldığını gösteren mali bir tablodur. En yaygın ve kısa formülüyle Bilanço, Varlıklar = Borçlar + Öz kaynaklar olarak ifade edilir.
Bilanço üç ana kısımdan meydana gelmektedir: Varlıklar yani aktifler bilançonun sol tarafında yer alır, Yükümlülükler (bir diğer deyişle borçlar) yani bilançonun sağ tarafındaki kısım ve son olarak Öz kaynaklar. Tüm bu varlık ve kaynakları kendi içerisinde kısa ve uzun vadeli olarak ikiye ayırmak ve incelemek mümkündür.
Belirli süreleri kapsayacak şekilde hazırlanan bilançolar, yüksek hassasiyet gerektiren bir sürecin ürünüdür. Bilançonun bir mali tablo olarak işletmenin performansına doğru bir yön verebilmesi için sağlıklı kayıtlara ve esaslara uygun olarak hazırlanması gerekmektedir. Bilanço hazırlarken dört ana başlıktan ilerlemek gerekmektedir:
Bilanço Başlığı: Bilanço düzenlenirken her şeyden önce bir başlık gereklidir. Bilanço başlığında işletmenin adı, unvanı ve bilanço düzenleme tarihi bulunmalıdır.
Aktif Kısım: Aktifler bilanço tablosunun sol kısmında yer almaktadır. Burada işletmenin elindeki tüm varlıklar ve alacaklar bulunmaktadır. Aktif kısım da kendi içerisinde dönen varlıklar ve duran varlıklar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Dönen varlıklar, bir mali yıl içerisinde nakde dönüşme imkânı olan varlıklardır. Duran varlıklar ise bir mali yıl içerisinde nakde dönüşme olanağı olmayan varlıkları ifade etmektedir.
Pasif Kısım: Pasif kısım, bilanço tablosunun sağ tarafında yer almaktadır. Pasif kısım, kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Bu kısımda, işletmenin sermayesi, geçmiş yıl kar/zararları, yasal yedek akçeleri ve borçları belirtilmektedir.
Dipnotlar: Bilanço dipnotları ise bilançonun daha iyi anlaşılabilmesi ve yorumlanabilmesi için gerekli açıklamaların yazıldığı bölümdür.
Genel teamülde işletmeler çoğunlukla finansal analizlerini Kar/Zarar tablosu ile sınırlı tutma eğilimi gösterirler. Bir işletmenin karlılık ve trend analizleri için kar/zarar tablosu tabi ki önemlidir ve detaylı incelenmelidir. Ancak, daha kapsamlı finansal analiz ve finansal rasyo hesaplayabilmek ve özellikle bir işletmenin etkin kaynak kullanımı, varlıklarının kalitesi, iç ve dış borçlarının dengesi ve yönetim tarzıyla ilgili ana yol gösterici tablo bilanço'dur.
Unutulmamalıdır ki, finansal kuruluşlardan kaynak sağlayan bütün işletmeler için kredibilite ve finansal performans analizlerine ilgili finansal kurumlar, işletmelerin bilanço ve buna baz oluşturan detaylı mizan analizlerini de dahil ederler.
Detaylı mizan, bilanço ve beraberinde hazırlanan kar/zarar tablosunun bütünleşik olarak ele alarak analiz edilmesinin sayısız faydası bulunmaktadır. Birkaç örnek vermek gerekirse: